Numeralia

System Rzymski

I1 
V5 
X10 
L50 
C100  Centum = sto
D500 
M  1 000  Mille = tysiąc

0

Cyfry pisane są malejąco - od lewej do prawej.

0

Jeśli przed cyfrą większą znajduje się cyfra mniejsza, to od większej odejmuje się tę mniejszą.

0

W systemie klasycznym cyfra I może stać jedynie przed V i X; X jedynie przed L i C; C tylko przed D i M; cyfry: V, L i D nie mogą poprzedzać żadnej cyfry.

0

Umieszczenie nad liczbą kreski powiększa tę liczbę tysiąckrotnie.

0

III kolumna przedstawia system rzymski w klasycznej wersji.


1    IIII
2    IIIIIIII
3    IIIIIIIIIIII
4    IIIIIVIVIV
5    VVVV
9    VIIIIIXIXIX
45    XXXXVXLVVLVL
97    LXXXXVII    XCVIIVCIIVL
999     CMXCIXXMIXIM
25 950     XXVCMLXXVLMXXVLM
999 999     CMXCIXCMXCIX    XMIXXMIX    IMIM, a nawet: IM

Pochodzenie

System rzymski wywodzi się bezpośrednio z etruskiego sposobu zapisu liczb. Etruskowie na oznaczenie niektórych cyfr wykorzystali nie mające zastosowania w ich języku litery alfabetu greckiego: khi, theta i phi. Rzymianie przejmując etruski system zmodyfikowali w nim nieznacznie niektóre zasady. Z upływem czasu zmianom stylizacyjnym uległa również część symboli.

 • Z reguł zmieniono m.in. tę, że jeżeli za cyfrą większą stoi mniejsza, to od większej należy odjąć mniejszą (w systemie etruskim np. XI oznacza 9).

 • Za cyfrę 5 wybrano górną połowę cyfry X - V (Etruskowie 5 oznaczali jako dolną połowę X - Λ).

 • Liczbę 50 z początku oznaczano literą khi \|/, która przekształcała się kolejno w , , , by ostatecznie przyjąć kształt litery L.

 • 100 pierwotnie oznaczane było dużą literą theta , z czasem zmieniło się w ; ostatecznie w znak C, który później zaczęto uważać za inicjał słowa Centum sto.

 • Na oznaczenie liczby 1000 została wybrana wielka litera phi . Również ona z biegiem czasu przyjmowała różne formy , (|) ; w końcu kształt M od słowa Mille tysiąc.

 • Cyfra D, reprezentująca 500, jest w rzeczywistości prawą połową wielkiej litery phi (1000), zanim tę ostatnią zaczęto zapisywać jako M.


Ułamki

Pierwotnie wszystkie ułamki były zapisywane słownie. Później zaczęto używać różnych przekreśleń, fragmentów cyfr, nowych symboli - ale innowacje te dotyczyły jedynie ułamków prostych. ½ oznaczano przez skreślony znak I - ł, często również jako S od Semis pół. Przykładowe wyrażenia ułamkowe: ł ≡ S ≡ ½;  ≡ 4½; VIS ≡ VIł ≡ 6½;  ≡ XS ≡ 9½.

 
0
 
LTN.PRV.PL     Copyright © MMIII - MMVI by Adam Kopciński - Galik     Wszelkie prawa zastrzeżone     Kontakt: przez Księgę Gości